<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="TX06n0005">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Corpus of Venerable Tai Xu's Buddhist Studies, Electronic version, No. 5 第五編　法性空慧學(第1卷-第8卷)</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">太虛大師全書數位版, No. 5 第五編　法性空慧學(第1卷-第8卷)</title>
			<author>民國 釋太虛著</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>8卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">TX</idno>.<idno type="vol">6</idno>.<idno type="no">5</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2023-06-30 01:34:41 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Corpus of Venerable Tai Xu's Buddhist Studies</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">太虛大師全書</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">第五編　法性空慧學(第1卷-第8卷)</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Yin-Shun Cultural and Educational Foundation</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">印順文敎基金會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【太虛】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
			</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2021-09-09">
			<name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0001a" n="0001a"/>
<lb ed="TX" n="0001a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">敎釋</cb:mulu>
<lb ed="TX" n="0001a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金剛般若波羅蜜經義脈</cb:mulu><head>金剛般若波羅蜜經義脈</head>
<lb ed="TX" n="0001a03"/><byline cb:type="other">⸺十年十月在北京夏宅講⸺</byline>
<lb ed="TX" n="0001a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">科分</cb:mulu><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX06p0001a0401">一　釋經題目</item>
<lb ed="TX" n="0001a05"/><item xml:id="itemTX06p0001a0501">二　解經義脈
<lb ed="TX" n="0001a06"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX06p0001a0601">甲　序分</item>
<lb ed="TX" n="0001a07"/><item xml:id="itemTX06p0001a0701">乙　正宗分
<lb ed="TX" n="0001a08"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX06p0001a0801">1.　讚請印允</item>
<lb ed="TX" n="0001a09"/><item xml:id="itemTX06p0001a0901">2.　示敎解釋
<lb ed="TX" n="0001a10"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX06p0001a1001">（一）就菩薩所度衆生明</item>
<lb ed="TX" n="0001a11"/><item xml:id="itemTX06p0001a1101">（二）從度生所求佛果明</item>
<lb ed="TX" n="0001a12"/><item xml:id="itemTX06p0001a1201">（三）從佛果所證所說明</item>
<lb ed="TX" n="0001a13"/><item xml:id="itemTX06p0001a1301">（四）就證說所果所行明</item>
<lb ed="TX" n="0001a14"/><item xml:id="itemTX06p0001a1401">（五）就現在當處所聞所見明</item>
<lb ed="TX" n="0001a15"/><item xml:id="itemTX06p0001a1501">（六）就後先能持能修明</item>
<lb ed="TX" n="0001a16"/><item xml:id="itemTX06p0001a1601">（七）就菩薩能行自身明</item>
<lb ed="TX" n="0001a17"/><item xml:id="itemTX06p0001a1701">（八）就如來妙智觀機明</item>
<lb ed="TX" n="0001a18"/><item xml:id="itemTX06p0001a1801">（九）就如來現身說法明</item>
<lb ed="TX" n="0001a19"/><item xml:id="itemTX06p0001a1901">（十）就如來證果修因明</item>
<lb ed="TX" n="0001a20"/><item xml:id="itemTX06p0001a2001">（十一）就如來度生應化明</item>
<lb ed="TX" n="0001a21"/><item xml:id="itemTX06p0001a2101">（十二）就如來威儀住持知見明</item></list></item></list></item>
<lb ed="TX" n="0001a22"/><item xml:id="itemTX06p0001a2201">丙　流通分</item></list></item></list></cb:div>
<lb ed="TX" n="0001a23"/>
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0002a" n="0002a"/>
<lb ed="TX" n="0002a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">一　釋經題目</cb:mulu><head>一　釋經題目</head>
<lb ed="TX" n="0002a02"/><p xml:id="pTX06p0002a0201">此經名金剛般若波羅密。佛說般若，有十六會，故般若波羅密一名，通於諸部般
<lb ed="TX" n="0002a03"/>若，是爲通名；金剛一名，專指此部般若，是爲別名。</p>
<lb ed="TX" n="0002a04"/><p xml:id="pTX06p0002a0401">金剛有二：一、般若，二、般若斷。般若有二：一、體，二、用。此般若體，從
<lb ed="TX" n="0002a05"/>本以來不生不滅，不垢不淨，不增不減，體性堅固，常住不動，不可破壞，故曰金剛
<lb ed="TX" n="0002a06"/>。又此體性顯現時，一切妄相妄見，悉決斷無有，皆消歸於此體性，亦名金剛。是以
<lb ed="TX" n="0002a07"/>金剛具有堅固、決斷二義。</p>
<lb ed="TX" n="0002a08"/><p xml:id="pTX06p0002a0801">此般若用，本不離體，在衆生分中，旣未能顯現此體，般若妙用亦無由而發生。
<lb ed="TX" n="0002a09"/>苟一旦體顯用生時，則一切妄相妄見，悉皆破壞無有。其破妄之力，最極鋒利，故曰
<lb ed="TX" n="0002a10"/>金剛。又此智用，不但能破壞一切，且不爲一切所破，故云：般若若大火聚，凡有觸
<lb ed="TX" n="0002a11"/>者無不被燒。苟妄想緣般若時，妄想卽當下消滅，歸乎般若；若暗中無明，暗中若得
<lb ed="TX" n="0002a12"/>明，則明存暗亡；妄想若緣般若，則般若生妄想不生矣。故此智用，非常堅固，非他
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0003a" n="0003a"/>
<lb ed="TX" n="0003a01"/>可壞，是名金剛。</p>
<lb ed="TX" n="0003a02"/><p xml:id="pTX06p0003a0201">般若斷有二：一、所斷，二、能斷。所斷非他，卽妄相妄見耳。所見之妄相，由
<lb ed="TX" n="0003a03"/>能見之妄見而生，如空花由目眚而有。妄相妄見皆一妄想心所現，如空花赤眚，皆從
<lb ed="TX" n="0003a04"/>一眼病而起；眼病若愈，眚花俱滅，妄想若斷，相見均寂。但此妄想最極堅固深細，
<lb ed="TX" n="0003a05"/>無處不到，無法不緣，通於一切衆生法、菩薩法、佛法，甚難斷除，可謂之爲金剛妄
<lb ed="TX" n="0003a06"/>想，非金剛智無能斷之。</p>
<lb ed="TX" n="0003a07"/><p xml:id="pTX06p0003a0701">能斷卽般若慧，此慧有三：曰聞、思、修。由文字般若發生聞慧，觀照般若發生
<lb ed="TX" n="0003a08"/>思、修二慧。聞、思二慧及修慧中之一分，皆爲資糧慧，其餘一分爲加行慧；由資糧
<lb ed="TX" n="0003a09"/>加行二慧，降伏妄想。由加行位中世第一位進證智體，創獲實慧而斷除之，妄想斷處
<lb ed="TX" n="0003a10"/>卽般若顯發處。此能斷之般若，最爲堅利，故名金剛。⸺上之智體、智用、所斷、
<lb ed="TX" n="0003a11"/>能斷，皆具有金剛之義，故曰金剛般若。</p>
<lb ed="TX" n="0003a12"/><p xml:id="pTX06p0003a1201">波羅密譯爲事究竟，因金剛般若而得到於究竟故。此究竟有三：一、金剛智體究
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0004a" n="0004a"/>
<lb ed="TX" n="0004a01"/>竟，所謂顯現究竟。此體本來不生，亦無有滅，平等週遍，無動無搖，生佛同具；不
<lb ed="TX" n="0004a02"/>過衆生爲無明所覆，若以金剛智顯現之，顯現至於究竟，卽成就三德中之法身德，三
<lb ed="TX" n="0004a03"/>身中之法性身，三涅槃中之性淨涅槃。所謂一究竟一切究竟，一切究竟一究竟。全經
<lb ed="TX" n="0004a04"/>能顯之法雖有種種，而所顯者，唯此體性而已。苟明乎此，則佛一代時敎所說之法，
<lb ed="TX" n="0004a05"/>皆可瞭然，奚獨此經。</p>
<lb ed="TX" n="0004a06"/><p xml:id="pTX06p0004a0601">二、金剛智用究竟，所謂發生圓滿。此用由體而生，體若未顯，用則不生，須由
<lb ed="TX" n="0004a07"/>修習而漸次出生增長。到究竟時，卽成就三德中之般若德，三身中之受用身，三涅槃
<lb ed="TX" n="0004a08"/>中之無住涅槃。因地之種種妄想，至此皆成無量河沙之功德，所謂不可思議之般若妙
<lb ed="TX" n="0004a09"/>用也。</p>
<lb ed="TX" n="0004a10"/><p xml:id="pTX06p0004a1001">三、金剛斷究竟，所謂伏斷淨盡。斷通能所，能斷有二：一、緣能斷，卽資糧、
<lb ed="TX" n="0004a11"/>加行二慧。二、眞能斷，卽世第一位進證智體所生之根本無分別慧；此慧能斷除妄想
<lb ed="TX" n="0004a12"/>至於究竟，故曰金剛般若波羅蜜。所斷之妄想，若種子，若現行，一一悉皆被斷無餘
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0005a" n="0005a"/>
<lb ed="TX" n="0005a01"/>，亦曰波羅密。合能所斷皆究竟，故曰金剛斷究竟。此斷究竟，卽成三德中之解脫德
<lb ed="TX" n="0005a02"/>，三身中之應化身，三涅槃中之擇滅涅槃。此眞能斷，卽前之智體、智用，亦卽金剛
<lb ed="TX" n="0005a03"/>也。試列表於左：</p>
<lb ed="TX" n="0005a04"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX06p0005a0401">　　　　　　　　　　　　　　　　　　　┌智體……顯現究竟…法身…法性身…性淨涅槃
<lb ed="TX" n="0005a05"/>　　　　　　　　　　　　　　　┌般　若┤
<lb ed="TX" n="0005a06"/>　　　　　　　　　　　　　　　│　　　└智用……發生圓滿…智慧…受用身…無住涅槃
<lb ed="TX" n="0005a07"/>　　　　　　　　　　　　金　剛┤　　　　　　　　┌妄相┐
<lb ed="TX" n="0005a08"/>　　　　　　　　　　　　　　　│　　　　┌所斷┐┤　　├─妄想心
<lb ed="TX" n="0005a09"/>　　　　　　　　　　　　　　　└般若斷─┤　　│└妄見┘
<lb ed="TX" n="0005a10"/>　　　　聞……文字般若┐　　　　　　　　│　　├伏斷淨盡…解脫…應化身…擇滅涅槃
<lb ed="TX" n="0005a11"/>　　　　思┐　　　　　├資糧慧┐　　　　├能斷┘
<lb ed="TX" n="0005a12"/>　　　　　├─觀照般若┘　　　├緣能斷─┘│
<lb ed="TX" n="0005a13"/>　　　　修┘──────加行慧┘　　　　　│
<lb ed="TX" n="0005a14"/>　　　　　　　　　　　┌智　體┐　　　　　│
<lb ed="TX" n="0005a15"/>　　　　　　　　金剛─┤　　　├眞能斷──┘
<lb ed="TX" n="0005a16"/>　　　　　　　　　　　└智　用┘</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0006a" n="0006a"/>
<lb ed="TX" n="0006a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">二　解經義脈</cb:mulu><head>二　解經義脈</head>
<lb ed="TX" n="0006a02"/><p xml:id="pTX06p0006a0201">茲釋經文，暫依卅二分，另爲分判：一、序分，卽第一分是。由『如是我聞至千二
<lb ed="TX" n="0006a03"/>百五十人俱』，爲通序，同諸經故。自『爾時世尊至敷座而坐』，爲別序，異他經故。二、
<lb ed="TX" n="0006a04"/>正宗分，自第二分至第卅二分前半是。三、流通分，第卅二分後半是。</p>
<lb ed="TX" n="0006a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">甲　序分</cb:mulu><head>甲　序分</head>
<lb ed="TX" n="0006a06"/><p xml:id="pTX06p0006a0601">序分如常釋。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0006a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">乙　正宗分</cb:mulu><head>乙　正宗分</head>
<lb ed="TX" n="0006a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">１　讚請印允</cb:mulu><head>１　讚請印允</head>
<lb ed="TX" n="0006a09"/><p xml:id="pTX06p0006a0901">正宗分二：一、讚請印允，第二分是。二、示敎解釋，自第三分至第卅二分前半
<lb ed="TX" n="0006a10"/>是。</p>
<lb ed="TX" n="0006a11"/><p xml:id="pTX06p0006a1101">讚請印允，卽爲四段：一、須菩提讚歎，卽『希有世尊！如來善護念諸菩薩，善
<lb ed="TX" n="0006a12"/>付囑諸菩薩』是。蓋衆生初始發菩提心，尙未開顯金剛智體時，非佛爲之調護愛念
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0007a" n="0007a"/>
<lb ed="TX" n="0007a01"/>，不但不能增長，且多退墮。是以經過二大阿僧祇劫之八地菩薩，尙須諸佛之警覺，
<lb ed="TX" n="0007a02"/>始不住於所證空性而進取佛果，況初發心者！然亦衆生之自生自長，非佛能代其生長
<lb ed="TX" n="0007a03"/>，不過佛時時調護愛念之，爲其增上緣，以除其妨害生長者耳，故謂之善護念。旣得
<lb ed="TX" n="0007a04"/>佛護念，遂能開發智體，智體顯現後，佛卽爲之印證，並囑其善爲保持，拔度衆生，
<lb ed="TX" n="0007a05"/>是曰付囑。以其實無所付囑而付囑，故曰善付囑。二、須菩提請問，卽『世尊！善男
<lb ed="TX" n="0007a06"/>子至云何降伏其心』是。在須菩提意，以爲菩薩發心，雖廣大過於二乘，然其必有所
<lb ed="TX" n="0007a07"/>應住之境，所降伏之妄想，及能降伏之道，與二乘非異。三、佛印證所讚非謬，卽『佛言
<lb ed="TX" n="0007a08"/>：善哉，善哉！至付囑諸菩薩』是。四、佛允答所請，卽『汝今諦聽』下是。所言應如是住，
<lb ed="TX" n="0007a09"/>如是降伏其心之『如是』二字，卽指下文第三、第四兩分大意。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0007a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">２　示敎解釋</cb:mulu><head>２　示敎解釋</head>
<lb ed="TX" n="0007a11"/><p xml:id="pTX06p0007a1101">次示敎解釋。全經關鑰，不出須菩提『云何應住、云何降伏其心』之兩問；世尊『應如
<lb ed="TX" n="0007a12"/>是住、如是降伏其心』之兩答。前第二分中爲正問，下第三第四兩分爲正答，自第五分
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0008a" n="0008a"/>
<lb ed="TX" n="0008a01"/>至第三十二分前半反覆問答，皆不過顯明此二種問答耳。此本經之脈絡也。今略明之
<lb ed="TX" n="0008a02"/>：夫心本無相，由妄想而幻起，能取之見分與所取之相分。相如空華，空華本體卽光明
<lb ed="TX" n="0008a03"/>淸淨之虛空，亦卽平等周遍之金剛般若體性。故吾人當前所有之一切法相，種種妄想
<lb ed="TX" n="0008a04"/>，當體卽金剛智體，何所用其降伏？又何待降伏？祗了達妄想卽空，卽妄見自然無所
<lb ed="TX" n="0008a05"/>分別。相見旣息，妄心寂滅，常住平等之金剛智性豁然顯現；故妄想非妄想，假名爲
<lb ed="TX" n="0008a06"/>妄想耳。旣無所降伏之妄，亦無能降伏之道。如是降伏者，爲眞降伏，爲究竟降伏，
<lb ed="TX" n="0008a07"/>爲無過咎降伏，爲不共二乘之獨菩薩法降伏。所言降伏者，卽非降伏，是名降伏。所
<lb ed="TX" n="0008a08"/>云住者，凡夫則住於生死，二乘則住於涅槃，皆以有所住爲住，因其未開顯此金剛般
<lb ed="TX" n="0008a09"/>若體性，不能發生金剛般若妙用，遂住於法而不住般若矣。菩薩了達一切法當體畢竟
<lb ed="TX" n="0008a10"/>空寂之金剛智性，有何法爲菩薩所住？又何有能住於法之菩薩？以一切不住故，則能
<lb ed="TX" n="0008a11"/>發生一切心，獲得不可思議之金剛智用，遂成就無量無邊等同金剛體性之福德，故非
<lb ed="TX" n="0008a12"/>住相布施等福德所能比較，此全經之大義也。是以絕相顯體，卽降伏其心；體顯用生
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0009a" n="0009a"/>
<lb ed="TX" n="0009a01"/>，卽無住而住矣。</p>
<lb ed="TX" n="0009a02"/><p xml:id="pTX06p0009a0201">此示敎解釋中分二：一、直顯示敎答，二、逐疑解答。又更總分爲十二段。</p>
<lb ed="TX" n="0009a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">（一）就菩薩所度衆生明⸺第三、第四分</cb:mulu><head>（一）就菩薩所度衆生明⸺第三、第四分</head>
<lb ed="TX" n="0009a04"/><p xml:id="pTX06p0009a0401">此段最爲緊要，爲全經之綱宗。下十一段，皆不過就須菩提及大衆所疑上逐層解
<lb ed="TX" n="0009a05"/>釋，藉以發明此一段耳。於中分二：先答降伏其心，卽第三分。次答應如是住，卽第
<lb ed="TX" n="0009a06"/>四分。</p>
<lb ed="TX" n="0009a07"/><p xml:id="pTX06p0009a0701">菩薩降伏其心之法，卽在發度一切衆生心，而精進勇猛修行一切度生事業，所謂
<lb ed="TX" n="0009a08"/>所有一切衆生之類，我皆令入無餘涅槃而滅度之，而同時又須觀察實無所度之衆生可
<lb ed="TX" n="0009a09"/>令其涅槃者。蓋衆生相乃由妄想分別而起，衆生眞實體性，卽不生不滅常住周遍之大
<lb ed="TX" n="0009a10"/>般涅槃，旣本來涅槃，何須菩薩令其入耶？如虛空本來無花，何從有滅？不過如幻之
<lb ed="TX" n="0009a11"/>衆生，於不生不滅法上幻起生死大苦，菩薩乃起空花萬行，巧設種種方便而度脫之，
<lb ed="TX" n="0009a12"/>實則本無所度之衆生，亦無所入之涅槃。然亦非不度衆生，不過旣了衆生性空，乃能
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0010a" n="0010a"/>
<lb ed="TX" n="0010a01"/>不起執著，正好廣行一切度生事業。若不了此，則必妄計有能度衆生之菩薩，是曰我
<lb ed="TX" n="0010a02"/>相；計有所度，是曰人相；復於所度中分其根性利鈍品類差別等，是曰衆生相；又計
<lb ed="TX" n="0010a03"/>其輪迴生死流轉相續，是曰壽者相。若著四相，則我見堅固，妄想隨逐，尙無能自度
<lb ed="TX" n="0010a04"/>，何暇度生，故曰卽非菩薩。若能觀衆相皆空，則本體立現，妄心不降而自降，不用
<lb ed="TX" n="0010a05"/>何種對治法以爲滋妄之本。蓋對治之法，乃係以妄除妄；妄妄無窮，終非究竟，故於
<lb ed="TX" n="0010a06"/>妄心起時，卽觀妄心當體空寂，無絲毫實在可得，無所用其降伏，卽澈底降伏無餘矣
<lb ed="TX" n="0010a07"/>。此無四相，約人空明，以四相皆不離於人我執故。</p>
<lb ed="TX" n="0010a08"/><p xml:id="pTX06p0010a0801">次答應云何住：夫心本周遍，離能離所，絕對絕待，無所可住，亦無能住，凡夫不
<lb ed="TX" n="0010a09"/>了，妄見有所住耳。夫謂空有花，已是顚倒，復問此花應云何住，豈非迷罔？皆由執
<lb ed="TX" n="0010a10"/>法實有，不達法空耳。故佛特吿之曰：菩薩於法應無所住行於布施。夫不住於法者，
<lb ed="TX" n="0010a11"/>非有一實在之法令其不住，實一切法皆由妄心分別堅執爲有，體本空寂故無可住。以
<lb ed="TX" n="0010a12"/>不住故，則契應周遍法界等同虛空之金剛智體，由體起用，發而爲施、戒、忍、進、
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0011a" n="0011a"/>
<lb ed="TX" n="0011a01"/>禪、智等度。此施等六度之智用，旣由周遍法界之智體而發，故其所得之福德，亦等
<lb ed="TX" n="0011a02"/>同智體，而不可思量。是以住相行施，不但福德有限，且爲菩薩應斷之妄想；以不了
<lb ed="TX" n="0011a03"/>達實相無相，妄有所住故。不住相布施，則成爲金剛般若之妙用，以此智體本來具足
<lb ed="TX" n="0011a04"/>一切法故。夫不應住於法者，破有相之執也；行於布施者，破空無之執也。以破一切
<lb ed="TX" n="0011a05"/>相，金剛智體顯；智體顯現，則智用現前；智用現前，則無量無邊福德聚，而空無之
<lb ed="TX" n="0011a06"/>妄見亦祛。全經脈絡皆如是，所謂以畢竟空顯畢竟不空之無量福德也。後文乃由空生
<lb ed="TX" n="0011a07"/>等餘疑未了，佛乃重重破之耳。當知其破處，正是顯此金剛智體處；破後卽較量功德
<lb ed="TX" n="0011a08"/>者，以妄破則體顯，體顯則用生，用生故出生無量無邊之福德也。</p>
<lb ed="TX" n="0011a09"/><p xml:id="pTX06p0011a0901">二、逐疑解釋答，卽十二段中之第二段至第十二段是。更總爲二：甲、就菩薩法
<lb ed="TX" n="0011a10"/>明，自第二段至第七段是，亦卽原分自第五分至第十七分是。乙、就如來法明，自第
<lb ed="TX" n="0011a11"/>八段至第十二段是，亦卽原分自第十八分至第三十二分前半是。先就菩薩法明，有六
<lb ed="TX" n="0011a12"/>段。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0012a" n="0012a"/>
<lb ed="TX" n="0012a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">（二）從度生所求佛果明⸺第五、第六分</cb:mulu><head>（二）從度生所求佛果明⸺第五、第六分</head>
<lb ed="TX" n="0012a02"/><p xml:id="pTX06p0012a0201">上文云無衆生可度，空生遂疑：菩薩得證佛果，無不由度衆生而來，旣云無生可度
<lb ed="TX" n="0012a03"/>，菩薩從何而證佛果。佛遂問之曰：可以身相見如來不？空生經佛一問，卽悟如來身
<lb ed="TX" n="0012a04"/>相本來空寂，不應於此相上執著分別。下文所有問答之意，大約相同。蓋諸佛法身，
<lb ed="TX" n="0012a05"/>本來離一切相、一切分別，故不可見；卽佛之自受用身，亦周遍法界，等同虛空，不
<lb ed="TX" n="0012a06"/>可得見；佛他受用身及應化身，雖不可見，然隨各人所見各各不同，以其本無定相可
<lb ed="TX" n="0012a07"/>見，不過隨心變現，究竟是一種虛妄之法，非金剛般若本體，以本體不可以相見故。
<lb ed="TX" n="0012a08"/>若見諸相非相者，破一切虛妄也。卽見如來者，妄破而體顯也。體顯則智用生，故下
<lb ed="TX" n="0012a09"/>卽云一念生淨信，得福無量，此淨信本於空一切妄想而生，故其得福德亦等同法性無
<lb ed="TX" n="0012a10"/>量無邊矣。下復就無四相等明者，重顯一切法相無不空寂，究竟不應取著耳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0012a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">（三）就佛果所證所說明⸺第七、第八分</cb:mulu><head>（三）就佛果所證所說明⸺第七、第八分</head>
<lb ed="TX" n="0012a12"/><p xml:id="pTX06p0012a1201">據上二段而言，則菩薩上無佛道可成，下無衆生可度，空生遂疑：今者如來又由何
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0013a" n="0013a"/>
<lb ed="TX" n="0013a01"/>所證而說法耶？不知金剛般若體性，本非妄見所能取，亦非語言可能道。凡一切法，
<lb ed="TX" n="0013a02"/>皆無有決定相可取可說，以法卽非法故。無爲法、指金剛智體；差別、指金剛智用。
<lb ed="TX" n="0013a03"/>此明降伏其心。下明應如是住，此四句偈，一一字皆顯金剛體性，故受持之福德殊勝
<lb ed="TX" n="0013a04"/>。此經卽離一切相卽一切法之金剛般若體用，故佛法全體卽此經，諸佛之法無不從此
<lb ed="TX" n="0013a05"/>經出。實則諸佛之法旣卽此經，並無能出所出，佛法亦卽非佛法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0013a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">（四）就證說所果所行明⸺第九、十、十一、十二分</cb:mulu><head>（四）就證說所果所行明⸺第九、十、十一、十二分</head>
<lb ed="TX" n="0013a07"/><p xml:id="pTX06p0013a0701">此第九分就小乘所證之果，所修之行，以明當體空寂常住不動之金剛般若體性。
<lb ed="TX" n="0013a08"/>因上文言一切聖賢皆以無爲法而有差別，遂疑旣云無爲法，云何復有差別耶？佛乃以
<lb ed="TX" n="0013a09"/>其所證者一一徵問之，空生遂悟四果當體全空，毫無自性，雖有其名，並無其實。是
<lb ed="TX" n="0013a10"/>以四果非果，差別非差別，亦無所修之行，以實無所行，乃名之曰阿蘭那行耳。</p>
<lb ed="TX" n="0013a11"/><p xml:id="pTX06p0013a1101">第十分就大乘果行以明金剛智體。如來在然燈佛所，於法實無所得，從果上顯。
<lb ed="TX" n="0013a12"/>菩薩莊嚴佛土，從因上顯。以果因皆不可得，顯出非因非果之法身自性。菩薩莊嚴佛
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0014a" n="0014a"/>
<lb ed="TX" n="0014a01"/>土，卽是以大慈悲心滅度一切衆生；卽非莊嚴是名莊嚴，卽是實無有衆生得滅度者。
<lb ed="TX" n="0014a02"/>以一切畢竟空寂，顯現本來之妙眞如性，卽是淸淨心，具足萬法；一有所住，卽爲法
<lb ed="TX" n="0014a03"/>縛，而不淸淨矣。譬如手能執一切物，若執一物，餘物皆不能執，則成專執此物之手
<lb ed="TX" n="0014a04"/>矣。大身指報身言。非身名大身者，謂遍滿法界法皆是非身，而大身卽以此一切法爲
<lb ed="TX" n="0014a05"/>其身，故名大身。</p>
<lb ed="TX" n="0014a06"/><p xml:id="pTX06p0014a0601">上九、十兩分皆明不空之眞空，此十一、十二兩分明非有之玅有。以一切所證之
<lb ed="TX" n="0014a07"/>理，所說之義，若因若果，無不空寂。妄想空故，智體顯現；智體顯現故，智用殊勝
<lb ed="TX" n="0014a08"/>，得福無量。以此經全是顯佛之法身，故此經卽佛法身舍利，一字一句，皆係佛之法
<lb ed="TX" n="0014a09"/>性身所現，故經典所在之處，卽爲三寶所在處也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0014a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">（五）就現在當處所聞所見明⸺第十三分</cb:mulu><head>（五）就現在當處所聞所見明⸺第十三分</head>
<lb ed="TX" n="0014a11"/><p xml:id="pTX06p0014a1101">此疑餘者可空，而現在當前聞佛所說之金剛般若波羅密之法相，及所見依報之佛
<lb ed="TX" n="0014a12"/>土，正報之佛身，總不可空。佛乃顯其無不皆空，故云：般若波羅密，非般若波羅密
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0015a" n="0015a"/>
<lb ed="TX" n="0015a01"/>，卽空此法相也。微塵非微塵，世界非世界，以依報空寂，顯金剛智體；三十二相非
<lb ed="TX" n="0015a02"/>三十二相，以正報空寂，顯此金剛智體；體顯用生，故福德無量。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0015a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">（六）就後先能持能修明⸺第十四、十五、十六分</cb:mulu><head>（六）就後先能持能修明⸺第十四、十五、十六分</head>
<lb ed="TX" n="0015a04"/><p xml:id="pTX06p0015a0401">此就後世衆生持此經，及佛過去修此行，而明此金剛智體。實相無相，非生因之
<lb ed="TX" n="0015a05"/>所生，及了因之所了，必信心淸淨不著於相，乃能生此非相之實相。來世衆生取著一
<lb ed="TX" n="0015a06"/>切相，皆不能了解此義，故不能受持；眞能受持者，必能離一切相；離一切相，卽得
<lb ed="TX" n="0015a07"/>諸佛平等法身，故名諸佛。第一波羅密，卽般若波羅密；以相卽非相，故般若非般若
<lb ed="TX" n="0015a08"/>。上就當來衆生言，下就佛過去修忍辱行而言，以顯離相之功用。若心有所住，卽非
<lb ed="TX" n="0015a09"/>依所敎而住，故應無住而住，無修而修。此法無實虛者，以本無所得故。十五、十六
<lb ed="TX" n="0015a10"/>兩分，皆顯不住相修持之福德無量耳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0015a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">（七）就菩薩能行自身明⸺第十七分</cb:mulu><head>（七）就菩薩能行自身明⸺第十七分</head>
<lb ed="TX" n="0015a12"/><p xml:id="pTX06p0015a1201">前數段，皆就所行之因果明其空寂，以顯金剛智體，此則就菩薩能行之自身而言
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0016a" n="0016a"/>
<lb ed="TX" n="0016a01"/>，所謂前空所空，今空能空。故須菩提重興前問，佛重申前答，以明一切法當體皆是
<lb ed="TX" n="0016a02"/>平等眞如，常住法身，是以一切法卽非一切法，無一法非佛法。又恐其執著有一了達
<lb ed="TX" n="0016a03"/>法卽非法之菩薩，故言實無有法名爲菩薩；若通達人法二無我者，眞是菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0016a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">（八）就如來玅智觀機明⸺第十八、十九分</cb:mulu><head>（八）就如來玅智觀機明⸺第十八、十九分</head>
<lb ed="TX" n="0016a05"/><p xml:id="pTX06p0016a0501">此下就如來法明，有五段。五眼明佛能觀機之玅智，無數世界中無數衆生之無數
<lb ed="TX" n="0016a06"/>心，明所觀之機。衆生若干種心，本無空間之表現，祇有時間之相續，而過去旣過去
<lb ed="TX" n="0016a07"/>，未來尙未來，現在又不住，故心相差別雖多，而毫無自體可得。以其實體卽如來所
<lb ed="TX" n="0016a08"/>證之平等法性涅槃妙心故，故無不悉知悉見。又恐執於空無，故云：福德無卽福德多
<lb ed="TX" n="0016a09"/>。並可例知諸心卽非心，非心卽眞心也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0016a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">（九）就如來現身說明法⸺第廿、廿一分</cb:mulu><head>（九）就如來現身說明法⸺第廿、廿一分</head>
<lb ed="TX" n="0016a11"/><p xml:id="pTX06p0016a1101">佛之身相無論如何莊嚴，皆由衆生妄想所見；故應了身相卽非身相，始與離相之
<lb ed="TX" n="0016a12"/>法身相應。旣無身相可得，亦無有法可說。空生遂疑：未來衆生，恐不易信此空而不
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0017a" n="0017a"/>
<lb ed="TX" n="0017a01"/>空，有而不有之甚深妙法，佛遂以衆生本非衆生，何有生信與不生信破之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0017a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">（十）就如來證果修因明⸺第廿二、廿三、廿四分</cb:mulu><head>（十）就如來證果修因明⸺第廿二、廿三、廿四分</head>
<lb ed="TX" n="0017a03"/><p xml:id="pTX06p0017a0301">此明如來證卽無證，修卽非修。無修而修，修此因行；無得而得，得此大果。故
<lb ed="TX" n="0017a04"/>持此經，福不可量。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0017a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">（十一）就如來度生應化明⸺第廿五、廿六、廿七、廿八分</cb:mulu><head>（十一）就如來度生應化明⸺第廿五、廿六、廿七、廿八分</head>
<lb ed="TX" n="0017a06"/><p xml:id="pTX06p0017a0601">若有一度衆生之念，必取著於衆生相，卽有四相矣。有我乃凡夫之見，然凡夫亦
<lb ed="TX" n="0017a07"/>無實相，以當體空寂故。以相卽非相，故應不卽三十二相以觀如來。以一切諸相旣本
<lb ed="TX" n="0017a08"/>來平等，當體卽是如來法身本體，本無有生，從何有滅？故不應滅相以觀如來。能將
<lb ed="TX" n="0017a09"/>此一切法無我之理，忍可於心，行於六度，不貪著福德，而所受之福德自無量矣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0017a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">（十二）就如來威儀住持知見明⸺第廿九、卅、卅一、卅二前半分</cb:mulu><head>（十二）就如來威儀住持知見明⸺第廿九、卅、卅一、卅二前半分</head>
<lb ed="TX" n="0017a11"/><p xml:id="pTX06p0017a1101">上破取色身相，此去來等破取作用相。以如來眞空無住之平等法身，遠離一切諸
<lb ed="TX" n="0017a12"/>相，云何可以去來等假相見之？合微塵爲世界，碎世界爲微塵；微塵實有，不應從碎
<pb ed="TX" xml:id="TX06.0005.0018a" n="0018a"/>
<lb ed="TX" n="0018a01"/>世界而成；世界實在，不應合微塵而成；互相假借，兩皆非實。若世界實有者，卽是
<lb ed="TX" n="0018a02"/>幻合多體而成之一個體相，此一合相，旣非實有，如空中花，故不可說。所可說者，
<lb ed="TX" n="0018a03"/>皆其假名，但凡夫顚倒，執爲實在耳。前四相就所取言，四見就能取言，其實能所皆
<lb ed="TX" n="0018a04"/>同出一妄心，凡有所知所見、能知能見，皆係妄想分別執著而生。故一切知見，皆虛
<lb ed="TX" n="0018a05"/>妄法，皆無實體，當體卽妙眞如性，如是知見，卽顯現金剛般若之無相妙體。此無相
<lb ed="TX" n="0018a06"/>體性，不可知見，不可取著；以可知見取著者，皆是有爲有相之法耳。一切有爲之法
<lb ed="TX" n="0018a07"/>，無不似有而有，有卽非有，於此非有之妙有中而行於六度，卽是發生金剛般若之無
<lb ed="TX" n="0018a08"/>住妙用，亦卽降伏其心、安住其心之究竟法矣。</p>
<lb ed="TX" n="0018a09"/><p xml:id="pTX06p0018a0901">上來正宗分竟。自『佛說是經已』，至『信受奉行』，爲流通分。如常釋。</p><byline cb:type="other">（大勇記）
<lb ed="TX" n="0018a10"/><note place="inline">見海刊二卷十二期</note></byline></cb:div></cb:div></cb:div>
</cb:div></cb:div></cb:div></body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>